९१ वर्षीय अर्जेन्टिनी पत्रकार, जसले लगातार १८ वटा विश्वकपको रिपोर्टिङ गर्दै रचे इतिहास

लन्डन । अर्जेन्टिनाका ९१ वर्षीय वरिष्ठ खेल पत्रकार तथा प्रसारक एनरिके माकाया मार्केज अहिले पनि विश्व फुटबलको सबैभन्दा ठुलो प्रतियोगिता फिफा विश्वकपको मैदानमा सक्रिय छन् । लगभग ७ दशक लामो पत्रकारिता यात्रामा उनले लगातार १८ वटा फिफा विश्वकपको प्रत्यक्ष रिपोर्टिङ गरेर विश्व खेल पत्रकारितामा दुर्लभ कीर्तिमान कायम गरेका छन् । उमेरले ९० वर्ष नाघिसक्दा पनि उनको फुटबलप्रतिको समर्पण, अनुभव र विश्लेषण गर्ने शैलीले उनलाई आज पनि सम्मानित व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गरेको छ । विश्वकपको दौरान माकायासँग तस्बिर खिच्न चाहनेहरूको संख्या निकै ठुलो छ । समर्थक मात्र होइन, अर्जेन्टिनाका मुख्य प्रशिक्षक लियोनल स्कालोनीले समेत समूह चरणअघिको पत्रकार सम्मेलनपछि उनीसँग तस्बिर खिचाएका थिए । यसले अर्जेन्टिनी फुटबल र पत्रकारितामा माकायाको योगदान कति महत्वपूर्ण छ भन्ने स्पष्ट पार्छ ।

माकायाले पहिलोपटक सन् १९५८ मा स्विडेनमा आयोजित विश्वकपको रिपोर्टिङ गर्ने अवसर पाएका थिए । त्यसबेला उनी केवल २४ वर्षका थिए । त्यही विश्वकपमा १७ वर्षीय युवा प्रतिभा पेलेले विश्व फुटबलमा आफ्नो असाधारण क्षमता प्रदर्शन गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चर्चा कमाएका थिए । माकायाको प्रारम्भिक जिम्मेवारीमध्ये एउटा पेले सम्मिलित ब्राजिल र अस्ट्रियाबीचको खेलको रिपोर्टिङ गर्नु थियो । तर उनको स्मृतिमा सबैभन्दा गहिरो छाप छोडेको घटना भने अर्जेन्टिनाको चेकोस्लोभाकियासँग भएको ६–१ को लज्जास्पद हार हो । अर्जेन्टिनामा त्यस खेललाई पछि ‘स्विडेनको विपत्ति’ भनेर समेत चिनिन थालियो । माकायाका अनुसार त्यसबेला अर्जेन्टिनाले चेकोस्लोभाकियाबारे पर्याप्त जानकारी नै राखेको थिएन । विपक्षी टोलीको खेल शैली, क्षमता र रणनीतिबारे सूचना अभाव भएकाले अर्जेन्टिना अप्रत्याशित रूपमा नराम्ररी पराजित भएको थियो । उनले त्यो हार आज पनि आफ्नो स्मृतिमा ताजै रहेको बताएका छन् ।

लगभग ७ दशकको यात्रामा माकायाले फुटबलमा आएको असाधारण परिवर्तन आफ्नै आँखाले देखेका छन् । उनले पेले, डिएगो म्याराडोना, लियोनल मेसीलगायत विभिन्न पुस्ताका महान् खेलाडीहरूको खेल प्रत्यक्ष रूपमा रिपोर्टिङ गरेका छन् । उनले पत्रकारिता सुरु गर्दा टेलिभिजन प्रविधि प्रारम्भिक अवस्थामा थियो । अहिले डिजिटल प्रसारण, तत्काल उपलब्ध हुने तथ्यांक, अत्याधुनिक विश्लेषण र विश्वव्यापी दर्शक सहभागिताले फुटबललाई पूर्ण रूपमा नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ । विश्वकप पनि पहिलेको तुलनामा अझ विशाल, व्यवस्थित र विश्वव्यापी उत्सवमा परिणत भएको छ । यद्यपि फुटबलमा धेरै परिवर्तन आए पनि माकायाको एउटा सिद्धान्त भने कहिल्यै परिवर्तन भएको छैन । उनी कुनै व्यक्ति वा टोलीबारे हतारमा निष्कर्ष निकाल्न नहुने विश्वास राख्छन् । यही सोचले उनलाई सन् २०१८ मा लियोनल स्कालोनी अर्जेन्टिनाको मुख्य प्रशिक्षक नियुक्त हुँदा पनि संयमित दृष्टिकोण अपनाउन प्रेरित गरेको थियो ।

माकायाले स्वीकार गर्छन् कि स्कालोनी नियुक्त हुँदा उनलाई धेरै आशा लागेको थिएन । उनले स्कालोनीलाई राम्रोसँग चिन्दैनथे । तर समयसँगै स्कालोनीले अर्जेन्टिनालाई २ वटा कोपा अमेरिका, फिनालिसिमा र विश्वकपको उपाधि जिताउँदै आलोचनालाई सफलतामा बदलिदिए । माकायाका अनुसार यस घटनाले फेरि एकपटक आफ्नो जीवनभरको विश्वासलाई पुष्टि गर्यो— कुनै व्यक्तिको वास्तविक क्षमता बुझ्न पर्याप्त समय, गहिरो अध्ययन र समग्र मूल्यांकन आवश्यक हुन्छ । सतही आधारमा गरिने निर्णय धेरैपटक गलत सावित हुन सक्छ ।

अर्जेन्टिना पुनः विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुगेको अवस्थामा माकाया आफ्नो देशको सम्भावनाप्रति आशावादी देखिन्छन् । उनका अनुसार अर्जेन्टिनासँग फेरि विश्वकप जित्ने पर्याप्त क्षमता छ । टोलीमा अनुभव, प्रतिभा र आत्मविश्वासको राम्रो संयोजन रहेको भन्दै उनले उपाधि जित्ने सम्भावना बलियो रहेको विश्वास व्यक्त गरेका छन् । जब उनलाई आफ्नो सबैभन्दा मनपर्ने अर्जेन्टिनी खेलाडीबारे सोधियो, उनले कुनै हिचकिचाहट बिना लियोनल मेसीको नाम लिए । तर फुटबल इतिहासकै महान् खेलाडी को भन्ने प्रश्नमा भने उनले स्पष्ट उत्तर दिन अस्वीकार गरे । उनका अनुसार विभिन्न समय, फरक प्रतिस्पर्धा, अलग खेल शैली र बदलिँदो परिस्थितिमा खेलेका खेलाडीहरूको प्रत्यक्ष तुलना गर्नु न्यायोचित हुँदैन ।

उनले प्रत्येक युगको फुटबल फरक रहेको बताए । कुनै खेलाडीले सामना गरेका चुनौती, विपक्षी टोलीको स्तर, टोलीबाट प्राप्त सहयोग तथा व्यक्तिगत जीवनका अनुभवहरू एकअर्कासँग मेल नखाने भएकाले एउटालाई अर्कोभन्दा महान् भन्न कठिन हुने उनको तर्क छ । माकायाले आफूलाई मनपर्ने खेलाडीबारे व्यक्तिगत धारणा राख्न सकिने भए पनि त्यसलाई इतिहासकै उत्कृष्ट खेलाडी भन्ने आधार नबन्ने बताएका छन् । मेसी र म्याराडोनाबीच तुलना गर्ने विषयमा पनि उनले उस्तै सन्तुलित धारणा व्यक्त गरेका छन् । उनका अनुसार दुवै खेलाडीले फरक समयमा, फरक परिस्थितिमा र फरक प्रकारका चुनौतीहरूको सामना गरेका थिए । त्यसैले उनीहरूलाई एउटै मापदण्डमा राखेर तुलना गर्नु उपयुक्त हुँदैन । त्यसैगरी सन् १९७० को पेले नेतृत्वको ब्राजिल र सन् १९८६ को म्याराडोना नेतृत्वको अर्जेन्टिनाबीच तुलना गर्न पनि उनले अस्वीकार गरे । उनका अनुसार दुवै टोलीको खेल शैली, रणनीति र समय नै पूर्ण रूपमा फरक थियो ।

विश्वकपका सबै स्मरणीय क्षणहरू केवल जितसँग मात्र जोडिएका हुँदैनन् भन्ने पनि माकायाको धारणा छ । उनका अनुसार हार, निराशा र कठिन क्षणहरूले पनि खेल इतिहास निर्माण गर्छन् । सकारात्मक उपलब्धिसँगै नकारात्मक परिणामहरू पनि खेलकुदको अविभाज्य हिस्सा हुन् र तिनले पनि खेलप्रेमीको स्मृतिमा गहिरो प्रभाव छोड्छन् । यद्यपि अर्जेन्टिनी भएकाले विश्वकप उपाधि जित्नु उनका लागि सबैभन्दा अविस्मरणीय अनुभव बनेको छ । विशेष गरी, डिएगो म्याराडोनाले विश्वकप जित्दा आफ्नो जीवनभरको सबैभन्दा ठुलो सपना पूरा गरेको अनुभूति भएको उनले स्मरण गरेका छन् । करिब ७० वर्ष विश्व फुटबलको इतिहासलाई नजिकबाट नियालेर संसारभरका दर्शकमाझ पुर्याएका माकाया अब भने अवकाशको तयारीमा छन् । उनी हाँस्दै कुनै न कुनै दिन आफूले पत्रकारिताबाट विश्राम लिने बताउँछन् । तर उनको अभिव्यक्तिमा अन्तिम बिदाइको अनुभूति कम र फुटबलप्रतिको आजीवन प्रेमको झल्को बढी देखिन्छ । खेल पत्रकारितामा उनको योगदान, निष्पक्ष विश्लेषण र संयमित दृष्टिकोणले उनलाई विश्व फुटबल इतिहासका सबैभन्दा सम्मानित पत्रकारमध्ये एकका रूपमा सदैव स्मरणीय बनाउनेछ ।