ट्रम्पको विश्वव्यापी चर्चा, अशान्तिसँगै युद्धविरामको वर्ष बन्यो २०२५

सिड्नी । ट्रम्पको करयुद्ध, गाजा युद्धविराम र युक्रेनमा शान्तिलगायत केही स्मरणीय घटना भएको वर्षका रूपमा सन् २०२५ को बिदाइ गरिएको छ । सबैभन्दा तातो वर्षका रूपमा पनि रेकर्ड गरिएको सन् २०२५ युरोपको डढेलो, अफ्रिकाको खडेरी र दक्षिणपूर्वी एसियामा घातक वर्षाका लागि दुःखद् सम्झना रह्यो । ‘विश्वको नयाँ वर्षको राजधानी’ भनिएको अस्ट्रेलियाको बन्दरगाह सहर सिड्नी खुसीसँगै उदास थियो । किनकि यहाँको बोन्डी समुद्री तटमा भइरहेको एक यहुदी उत्सवमा २ साताअघि बाबुछोराले अन्धाधुन्ध गोली चलाउँदा १५ जनाको मृत्यु भएको थियो । अस्ट्रेलियामा ३० वर्षयताकै यो घातक हमला हो ।

नाइट पार्टीहरू स्थानीय समयअनुसार रातको ११ बजे १ मिनेटको मौनताका लागि रोकिए र प्रसिद्ध सिड्नी हार्बर ब्रिज सेतो प्रकाशमा नुहायो । यही समयमा प्रधानमन्त्री एन्थोनी अल्बानिजले भिडियो सन्देशमा भने, ‘हाम्रो नयाँ वर्षको अनुभव प्रायः पुरानो उदासीसँग मिश्रित हुन्छ ।’ विश्वभर न्युयोर्कदेखि हगमानय पर्वसम्म उत्सवको शृंखला फैलिएको थियो । ब्राजिलको कोपाकाबाना समुद्रतटमा २० लाखभन्दा बढी मानिस उपस्थित हुँदा हङकङमा नोभेम्बरमा आगलागीबाट मारिएका १६१ जनालाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै प्रमुख आतिशबाजी रद्द गरिएको थियो ।

सन् २०२५ मा विश्वले लाबुबु पुतलीको क्रेज, लुभ्र संग्रहालयको अप्रत्यासित डकैती र के–पप समूह बिटिएसको फिर्ती देख्यो । प्राणीशास्त्री जेन गुडअललको मृत्यु, भ्याटिकनको नयाँ पोप चयन र दक्षिणपन्थी कार्यकर्ता चार्ली किर्कको हत्या अमेरिकी राजनीतिक विभाजनको प्रतीक बन्यो । डोनाल्ड ट्रम्प जनवरीमा ह्वाइट हाउस फर्किए र विश्वव्यापी बजारमा मन्दी ल्याउने कर वृद्धि सुरु गरे । उनले आफ्नै ट्रुथ सोसल प्लेटफर्मबाट मध्यावधि चुनावअघि आफ्नो अनुमोदन दर बढाउने प्रयास गरे । गाजामा इजरायलको नरसंहारकारी युद्ध २ वर्ष चल्यो । इजरायली सेनाले आफ्नो हवाई र जमिन आक्रमण जारी राख्यो, जसले गर्दा त्यहाँका मानिस विस्थापित भइरहे । गत अक्टोबरमा, हमास र इजरायलबीच युद्धविराम भए पनि इजरायली आक्रमण जारी छ । तर, दुवै पक्षले उल्लंघनको आरोप लगाउँदै स्थायी शान्तिको सुनिश्चितता दिएनन् । हमास आक्रमण र इजरायलको प्रतिक्रिया प्रक्रियामा हजारौँ नागरिकको ज्यान गयो ।

सन् २०२२ मा सुरु भएको युक्रेन–रुस युद्ध सन् २०२५ सकिँदासम्म अन्त्य हुने छाँटकाट छैन । एक शताब्दी पुरानो सीमा विवादको मुद्दा बल्झिँदा गत जुलाईमा थाइल्यान्ड र कम्बोडियाबीच युद्ध चर्कियो । कम्बोडिया र थाइल्यान्डको सीमामा रहेको एक प्राचीन मन्दिरका कारण निम्तिएको विवादको अझै समाधान हुन सकेको छैन । भलै यी २ मुलुक तत्कालका लागि युद्धविरामको बाटोमा गए पनि यसले स्थायी निकास कहिले पाउने भन्ने निश्चित छैन । सन् २०२५ भारत र पाकिस्तानको युद्धका कारण पनि चर्चामा रह्यो । भारत प्रशासित जम्मु कश्मीरको पहलगाम नजिकै मे महिनामा ५ आतंककारीहरूले २६ जनाको हत्या गरेको २ हप्तापछि भारत र पाकिस्तानबीचको तनाव खुला द्वन्द्वमा परिणत भयो । पाकिस्तानले भारतीय सैन्य अड्डाविरुद्ध ड्रोन र मिसाइल आक्रमण गर्दा भारतले पाकिस्तानी सहर लाहोर वरपरको हवाई रक्षा प्रणाली नष्ट गर्यो । ३ दिनपछि २ मुलुक युद्धविराममा सहमत भए । युद्धविरामको जस अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले लिए पनि त्यसलाई पाकिस्तानले स्वीकार गर्दा भारतले स्विकार्न चाहेन । त्यसको बदलामा अमेरिकाले भारतीय निर्यातमा भारी शुल्क लगायो ।

सन् २०२५ लाई चीनले अमेरिका बराबरकै महाशक्तिका रूपमा स्थापित गरेको वर्षका रूपमा बुझ्न सकिन्छ । अप्रिल र अक्टोबरमा बेइजिङले आफ्नो आर्थिक फाइदालाई हतियार बनायो । उसले औद्योगिक र सैन्य अनुप्रयोगहरूको विस्तृत दायराका लागि आवश्यक खनिजबाट लाभ उठाउन आफूलाई अगाडि बढायो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अप्रिलमा चीनमा शुल्क बढाएपछि बेइजिङले चुम्बक र ७ प्रकारका खनिजको आयात रोके । ट्रम्पले सन् २०२४ मा अमेरिकी विदेश नीतिमा सुधार गर्ने बाचा गरेका थिए । तर, ग्रिनल्यान्ड प्राप्त गर्ने, क्यानडालाई ५१औँ राज्य बनाउने र पानामा नहरमा नियन्त्रण पुनः स्थापित गर्ने घोषणा गरिरहँदा राष्ट्रपतिको पदभार ग्रहण गर्नुअघि नै उनी विवादमा तानिए ।

उनले अमेरिकालाई पेरिस सम्झौता र विश्व स्वास्थ्य संगठनबाट फिर्ता लिए, शरणार्थी पुनः भर्ना प्रतिबन्ध गरे र लागूपदार्थ कार्टेलहरूलाई विदेशी आतंकवादी संगठनका रूपमा तोके । पदभार ग्रहणको पहिलो महिना अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय विकास एजेन्सी बन्द गरे, प्रमुख संघीय एजेन्सीहरूको स्वतन्त्र निरीक्षण समाप्त गरे र सरकारी तलब कटौती गरे ।

सन् २०२५ मा ट्रम्पपछि अमेरिकी राजनीतिज्ञ जोहरान ममदानी चर्चित भए । उनी ५०.८ प्रतिशत मत जितेर न्युयोर्क सहरको पहिलो मुस्लिम, दक्षिण एसियाली र अफ्रिकी मूलका मेयर बने । उनले आज शपथ लिँदै छन् । सन् २०२५ मा एआई प्रविधि अपनाउने काम द्रुत गतिमा बढ्यो । अक्टोबरमा रोयटर्स इन्स्टिच्युटले ६ देशमा एक सर्वेक्षण गर्दै ती देशहरूले च्याट जिपिटीजस्ता जेनेरेटिभ एआई प्रणाली प्रयोग गरेको बताएका उत्तरदाताहरूको अनुपात यस वर्ष ४० प्रतिशतबाट बढेर ६१ प्रतिशत पुगेको नयाँ तथ्य बाहिर ल्यायो । विश्वव्यापी वार्षिक एआई खर्च २०३० सम्ममा वार्षिक ४३ ट्रिलियन पुग्नुअघि वर्षको अन्त्यसम्ममा ४३७५ बिलियन पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।