हुन्डी कारोबारी अझै नियन्त्रणबाहिर

Hundyकाठमाडौं, २ वैशाख । सरकारले देश/विदेशबाट लामो समयदेखि हुादै आएको प्रतिबन्धित कारोबार ‘हुन्डी’ को असली कारोबार गर्ने अहिलेसम्म नियन्त्रणबाहिर रहेका छन् ।

राजधानीको विभिन्न स्थानमा ट्राभल ऐजेन्सीको अफिस खोली दैनिक करोडभन्दा बढी रकम अवैधबाटोबाट विदेशिने गरेको छ भने त्यतिकै परिमाणमा आउने पनि गरेको छ । अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले विदेशबाट नेपाल भित्रिने सबै रकम बैंकमार्फत पठाउन आग्रह गरे पनि सो आग्रहविपरीत रकम पठाउने र ल्याउने काम भइरहेको छ ।

काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा भिन्न प्रयोजनका लागि खुलेका कार्यालय, होटल र गेस्टहाउसबाट अवैध रूपमा हुन्डीको कारोबार हुने गरे पनि सो स्थानमा सम्बन्धित निकायको ध्यान नपुग्दा दैनिक रकम बिदेसिने गरेको छ । अवैध रूपमा रकमलाई विभिन्न देशमा पलायन गर्नेदेखि चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतका बजारमा नेपाली व्यापारीले हुन्डीमार्फत कारोबार गर्ने गरेको खुलासा भएको छ ।

नेपाल र चीनबीचको व्यापारिक कारोबारमा नेपाली व्यापारीहरूले राजधानीको नयाा बसपार्कस्थित रहेका विभिन्न होटल र गेस्टहाउसबाट हुन्डीमार्फत रकम तिब्बतको ग्वाझाउ सहरसम्म पठाउने गरेका छन् ।
व्यापारी नारायण पौडेल चीनतर्फ अवैध हुन्डीको कारोबार गर्ने गरेको आरोपमा जेल परेपछि सो रहस्य खुलेको हो ।

उनले दुई वर्ष नेपालबाट तातोपानी भन्सार नाका हुादै हुन्डीको कारोबार गर्दैगर्दा पक्राउ परी जेल जीवन बिताएका व्यापारी हुन् । सोही कारोबार गर्दागर्दै उनलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो ।

यसैगरी लामो समयदेखि ट्राभल्स एन्ड टुरको कार्यालय स्थापना गरी तेस्रो मुलुक र भारतमा हुन्डीको कारोबार गर्नेहरूको थप पहिचान पछिल्लो समयमा राजस्व अनुसन्धान विभागले गरेको विभागका एक अधिकारीले बताए ।

नाम नलेख्ने शर्तमा ती अधिकारीले दिएको जानकारीअनुसार चीन र भारतमा बच्चु पौडेल, नारायण पौडल, प्रदीप सरिया, गोविन्द सरिया, शोभा खरेल, मोहन अग्रवाल, पवन सरिया, हरि चिरानिया पहिलो पंक्तिमा रहेको स्रोतले बतायो । बच्चु पौडेल, नारायण पौडेल, गोविन्द सरिया र प्रदीप सरियाले चीनमा हुन्डीमार्फत रकम पठाउने गरेको विभागको अनुसन्धानबाट खुलेको हो ।

विभागले गरेको अनुसन्धानअनुसार थप हुन्डी कारोबार गर्नेमा सिंगापुर इन्टरपाइजेज सुन्धारा धाख्वा विलिङका सञ्चालक रवि कचुरिया मनकामना ट्राभल्सका सञ्चालक मदन केसी दरबारमार्गको इमिरेट्स ट्राभल्सका सञ्चालक राजु मालु सुन्धाराको युनिक ट्राभल्स एण्ड टुर्स एड्भान्स मनी ट्रान्सफर र पशुपति मनी ट्रान्सफरलगायत अन्य रहेको छ । विभागले गरेको सो अनुसन्धानलाई अहिले गोप्य राखिएको छ ।

अवैध रूपमा नेपालबाट भारत, अष्ट्रेलिया, दक्षिण कोरिया र खाडीमुलुकमा बढी मात्रामा हुन्डीमार्फत कारोबार हुने गरेका छन् । विभागले युनिक ट्राभल्सका सञ्चालक कृष्ण ज्ञावालीलाई नियन्त्रणमा लिई तारिकमा छोडे पनि अहिलेसम्म उनलाई कारबाही गरिएको छैन ।

मनकामना सञ्चालक अझै फरार रहेको विवरण विभागको सूचीमा छ । युजिन र एड्भान्सका सञ्चालक ज्ञवालीले ट्राभल्सको बोर्ड राखेर हुन्डीको कारोबार गर्दै आएका छन् । काठमाडौंमा एउटा व्यवसायको बोर्ड राखेर अवैध हुन्डीको कारोबार गर्ने गरेको समेत विभागले गरेको अनुसन्धानबाट खुलेको छ ।

नेपाली व्यापारीले नेपाल भारत, दक्षिण एसिया पूर्वी, एसिया र युरोपसम्म हुन्डीबाटै कारोबार गर्ने गरेको अनुसन्धानबाट खुलेको प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा रहेको छ । यसबाट कारोबार गर्दा व्यापारीले कुनै डकुमेन्ट बनाउनु नपर्ने र पर्यटन भिसामा बस्नेले सस्तोमा अवैध रूपमा रकम पठाउने भएकाले यसबाट राजस्व घाटामा परेको विभागले जनाएको छ । अधिकांश व्यापारीले सामान एउटै ऐजेन्टबाट भन्सार पास गराइदिने गरेकाले यसको कुनै वैधानिक प्रमाण हुादैन । यसरी सयौा व्यापारीले हुन्डीमार्फत व्यापारिक कारोबार गर्दा खर्बभन्दा बढी एकै महिनामा रकम पलायन हुने विभागको अनुमान रहेको छ । सोही रकम बैकिङमार्फत पठाउने हो भने देशको आर्थिक वृद्धिमा महत्वपूर्ण टेवा पुग्ने छ ।

आर्थिक अपराधका साथै राजस्व छल्ने प्रयोजनमा लामो समयदेखि हुन्डीको प्रयोग हुादै आएको छ । बैंकिङ सेवा विस्तार हुादै गएपछि हुन्डीमार्फत पैसाको आन्तरिक स्थानान्तरण निरुत्साहित भए पनि बाह्य स्थानान्तरण चाहिा फस्टाएको प्रहरी र राष्ट्र बैंकका अधिकारी बताउाछन् । राजधानीमा बढ्दो संगठित अपराधसागै हुन्डीले मौलाउने अवसर पाएको प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) को दाबी छ ।

गैरकानुनी रूपमा कमाएको धनलाई एक ठाउाबाट अर्को ठाउामा लैजान हुन्डी प्रयोग भएकाले यसको सोझो सम्बन्ध भ्रष्टाचारसाग जोडिएको समेत अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले जनाएको छ । बैंकमार्फत १० लाख रुपैयााभन्दा बढीको कारोबार गर्दा स्रोत खुलाउनुपर्ने भएपछि हुन्डी फस्टाएको हो ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण कानुनअन्तर्गत अनुसन्धानका लागि राजस्व अनुसन्धानमा पठाउने गरे पनि सो सम्बन्धमा ठोस काम हुन सकेको छैन । केन्द्रीय बैंकको अनुमानमा वैदेशिक रोजगारी कम्पनीहरूले मात्र दैनिक चार लाख अमेरिकी डलरबराबरको रकम हुन्डी गर्ने गरेको विवरण सार्वजनिक गरेको छ ।

रोजगारी थलोमा रहेका एजेन्टले प्रतिकामदार चार सयदेखि पााच सय डलर यहााका कम्पनीसाग असुल्छन् । तर, यस्तो सबै रकम हुन्डीमार्फत बाहिरिने गर्छ । खाडीका एजेन्टले पनि हुन्डीमार्फत हङकङ र सिंगापुरमा पैसा पठाउने गरेका छन् । राजधानीको हुन्डी कारोबारमा रेमिट्यान्स कम्पनी (मनी ट्रान्सफर) र मनी चेन्जर पनि जोडिएका छन् ।

कतिपय रेमिट्यान्स कम्पनीले वैध र अवैध दुवै माध्यमबाट पैसा स्थानान्तरणको सुविधा दिइरहेका छन् । राष्ट्र बैंकबाट इजाजतप्राप्त मनी चेन्जर पनि हुन्डीसाग जोडिएका छन् । मनी चेन्जरले रसिद नकाटीकन मुद्रा सटही गरी संकलित विदेशी मुद्रा हुन्डी कारोबारीलाई उपलब्ध गराउने गरेको विभागको अनुसन्धानमा रहेको छ ।

प्रतिक्रिया